Waarom Donut Economie meer debat oplevert dan de inspanningen van de VN

11-01-2018 0 reacties

Het boek 'Doughnut Economics' van Kate Raworth heeft sinds haar uitkomen al in ruime kring furore gemaakt. Dat duurzaamheidsexperts voor haar ideeën warmlopen is niet zo verwonderlijk, maar dat zij het debat onder economen heeft weten te activeren mag als een grote verdienste worden gezien.

Voor een belangrijk deel is het boek een herverpakking van het samenraapsel aan VN Millenium Development Goals in één samenhangende visie. Maar gaat deze herformulering werken? Bastiaan Zoeteman en Klaas van Egmond beschrijven hun twijfels in een artikel voor Me Judice (Bastiaan Zoeteman, Klaas van Egmond, “Waarom Donut Economie meer debat oplevert dan de inspanningen van de VN ”, Me Judice, 10 januari 2018.).

Kern van Raworths betoog

Kate Raworth is een Engelse econome en activiste die na haar economiestudie in Oxford,  werkte in Zanzibar, ter ondersteuning van vrouwelijke micro-ondernemers, in New York voor UNDP en vervolgens als campaigner bij Oxfam, om later naar haar vroegere universiteit in Oxford terug te keren met als doel het onderwijs in de economie te hervormen.

De kern van haar betoog is dat markten inefficiënt zijn en groei niet ongestraft kan blijven doorgaan.  De draagkracht van de aarde zal moeten worden gerespecteerd en de economie moet alle mensen een waardig bestaan bieden.  Ze gebruikt daarbij de metafoor van de donut. Het deegdeel van de donut stelt een duurzame economie voor, het lege hart geeft weer welke sociale tekorten er kunnen ontstaan en de buitenste rand markeert wanneer ecologische plafonds worden overschreden. Dat betekent dat de economie zich aan de sociale en ecologische randvoorwaarden moet aanpassen, ook al zou daardoor de economische groei wat afnemen. Tussen de sociale en planetaire grenzen ligt een milieuveilige en sociaal rechtvaardige, kortom duurzame ruimte waarbinnen de mensheid kan floreren. 

In de hele wereld maar ook in Nederland is er meteen aandacht voor haar boodschap. In Follow the Money verschijnt dezelfde maand nog een recensie (Van de Linden, 2017), gevolgd in juli door bijvoorbeeld de Groene Amsterdammer (Engelen, 2017) en in december door Trouw (Bijlo, 2017). In Buitenhof treedt ze  29 oktober 2017 op en op 10 januari 2018 neemt ze bijvoorbeeld deel aan een door Tilburg University georganiseerde Meetup in Paradox te Tilburg.

Nieuw is de verpakking

Gezien deze aandacht moet er wel iets nieuws zijn aan haar boek. Om kort te zijn, dat is naar onze mening niet de inhoud maar de verpakking. De verpakking is de metafoor van de donut, maar de inhoud is een getrouwe kopie van de VN Sustainable Development Goals (2015) die alle regeringsleiders in 2015 ondertekenden. En daar ging een eerdere versie aan vooraf, de Millennium Development Goals stammend uit 2000. En wanneer we nog verder terug gaan (Zoeteman en Tavenier, 2012) dan komen het VN Brundtland rapport over duurzame ontwikkeling ‘Our Common Future’ van 1987 in beeld en de  kernboodschap van Meadows’ rapport aan de Club van Rome ‘Grenzen aan de Groei’ uit 1972. Van het laatste boek werden in Nederland alleen al een miljoen exemplaren verkocht.

Te midden van het enthousiasme en de aandacht voor Raworth’ donut-economie moet de vraag gesteld worden of deze tot iets zal leiden dat de afgelopen halve eeuw niet is gebeurd: een omslag in het denken van de gevestigde economen, hun leerboeken en hun invloed op de regeringen en financiële instellingen van de OESO-landen. 

Hoe staat het ervoor in Nederland?

Het regeerakkoord van kabinet Rutte III zou  het groenste regeerakkoord aller tijden zijn. Maar wie verder kijkt dan de windparken op zee, die door de elektriciteit gebruikende burgers worden betaald, komt tot de omgekeerde constatering: het milieubeleid heeft met dit kabinet haar voorlopige dieptepunt bereikt. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (2017) worden de klimaatdoelen voor 2030 maar voor de helft gehaald. De aangekondigde stoere maatregelen moeten bovendien vooral worden uitgevoerd door latere  kabinetten. Nederland staat bij duurzame energie  in Europa onderaan de lijst (Clingendael, 2015). Ook hier worden de doelstellingen niet gehaald, en dat terwijl duurzame energie  voor tweederde wordt opgewekt uit biomassa, ofwel met bomen uit Canada en frituurvet uit China. En hoewel bijna alle milieuwetenschappers en de meeste economen het doorberekenen van de milieukosten in de marktprijzen als meest zinnige maatregel zien, komt er geen regulerende  CO2-prijs. Daarmee wordt de kans gemist om de economie zich optimaal  te laten ontwikkelen binnen de door de aarde gestelde grenzen, het deegdeel van de donut. Dat de aarde grenzen stelt is echter al decennia een doorn in het oog van voorstanders van zo hoog mogelijke economische groei en ook van Rutte III. Er is in Den Haag dan ook  weinig goed milieunieuws onder de zon. Naast het opportunistische klimaatbeleid zijn bijvoorbeeld ook de discussies over de milieueffecten van vliegverkeer bij Schiphol en Lelystad dezelfde als 25 jaar geleden (Hermanides, 2017). Door steeds weer nieuwe rekenmethoden te lanceren wordt de discussie eindeloos gerekt zonder harde maatregelen te nemen. Dat geldt ook voor het mest- en afvalbeleid. Al decennia worden dezelfde plannen en technische dagdromen bediscussieerd, terwijl er in de praktijk weinig gebeurt.

Donut of do-not economie

In deze ontwikkelingen tekent zich een patroon af. Door steeds met kleine verfijningen uitwegen te zoeken hoeft er geen fundamentele ommezwaai in beleid gemaakt te worden; de wetenschappers zijn immers nog in discussie! Om die discussie gaande te houden  wordt veel oude wijn in nieuwe zakken gedaan en  kan intussen het verlangen naar groei ongestoord uitgeleefd worden, totdat er ernstige ongelukken gebeuren, zoals bij de aardbevingen in Groningen. De discussie over de donut-economie kan zomaar afleiden van waar het echt om gaat, het bestendigen van  de ‘do not’- economie: we weten het wel, maar we doen het niet.

Dat is helaas zichtbaar in het huidige regeerakkoord, waarbij het klimaatbeleid in Nederland letterlijk en figuurlijk wordt ondergebracht bij, en ondergeschikt gemaakt aan, Economische Zaken. Natuur is al eerder ondergeschikt gemaakt aan landbouw. Die constructies maken duidelijk dat milieubeleid alleen wordt gevoerd voor zover dat economisch pijnloos inpasbaar is. Het regeerakkoord is niet gebaseerd op  een donut-economie maar op een do not-economie, waarbij  het milieu zich moet voegen naar de economie. De minister van milieu zal daartegen in de kabinetsvergaderingen geen bezwaar  maken. Voor het eerst sinds 1971 is die er namelijk niet meer. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu gaat voortaan over Infrastructuur en Waterstaat. Het groene élan is in het Rutte tijdperk dan ook sterk verwaterd.

Het idee van de donut economie heeft echter als verdienste dat het duurzame ontwikkeling makkelijk communiceerbaar maakt. Het vervangt het samenraapsel van de 17 VN Sustainable Development Goals in één samenhangende visie en op een tijdstip dat het Klimaatverdrag van Parijs in werking treedt en het Westen naar een nieuw gedeeld ideaal zoekt. Dit, gekoppeld aan Raworths aanstekelijke enthousiasme en ijver, geeft het praten over de Donut economie vleugels. Echter, alleen een  krachtige klimaatwet met meetbare en afrekenbare doelstellingen kan de donut gedachte in de praktijk van het doen en laten in ons land enigszins overeind houden. 
 

Referenties:

Bijlo, E., 2017, Trouw, De verdieping,  De nieuwe economie ziet eruit als een donut, 16 december 2017, 14-15

Clingendael, 2015, Duurzame energie in Nederland en de EU, Den Haag.

Engelen,E., 2017, Kate Raworth: iconoclaste van de economie, Verander de wereld, begin met een potlood, Groene Amsterdammer, 5 juli 2017

Hermanides, E., 2017, Actiegroepen, vliegroutes en milieurapportage lijken opening Lelystad Airport te vertragen, Trouw, 20 december,

Meadows, M.D., D.L. Meadows, J. Randers, W.W. Behrens III, 1972, The Limits to Growth, New York NY: Universe Books

Planbureau voor de Leefomgeving, 2017, Analyse regeerakkoord maatregelen brengen helft klimaatdoel in zicht. 

Raworth, K., 2017, Doughnut Economics, Seven Ways to Think Like a 21st Century Economist, New Orleans LA: Cornerstone, 6 April 2015

Van der Linden, M. J., 2017,  De Donut-economie van Oxford-onderzoeker Kate Raworth, 20 april,  Follow the Money.

VN Brundtland rapport, 1987, Our Common Future, Oxford: Oxford University Press

VN, 2015, UN Sustainable Development Goals, New York.

Zoeteman, K., J. Tavenier, 2012, A short history of sustainable development, in: (K. Zoeteman Ed.) Sustainable Development Drivers, Cheltenham: Edward Elgar, Chapter 2, 14-54.

0  reacties